Şirket yönetiminde yer alan ortaklardan birinin davranışlarının diğer ortaklar açısından ne tür riskler doğurabileceğine ilişkin genel bir çerçeve sunmak isterim.
Uygulamada, yönetim yetkisini elinde bulunduran ortakların bu yetkiyi kötüye kullanarak hem şirket varlıklarında azalmaya yol açtığı hem de diğer ortakların haklarını zedelediği durumlarla sıklıkla karşılaşılmaktadır.
Bu kapsamda öne çıkan risk alanları aşağıda özetlenmiştir:
1. Şirket varlıklarının azaltılması
Şirketten doğrudan veya dolaylı yollarla para çıkışı sağlanması, sahte veya şişirilmiş giderler oluşturulması ya da şirket varlıklarının piyasa değerinin altında devredilmesi gibi işlemlerle şirket malvarlığında azalma meydana getirilebilir.
2. Şirketin gerçeğe aykırı şekilde borçlandırılması
Gerçekte var olmayan borçların oluşturulması veya ilişkili taraflara borç yazılması suretiyle şirket finansal açıdan zayıf gösterilebilir. Bu durum, şirket değerinin düşmesine ve dolayısıyla diğer ortakların zarara uğramasına neden olur.
3. Karın gizlenmesi veya azaltılması
Şirket faaliyetlerinden elde edilen gelirlerin eksik kaydedilmesi veya giderlerin olduğundan fazla gösterilmesi suretiyle şirket kârlılığı düşük ya da zarar eder şekilde gösterilebilir. Bu durumda diğer ortaklara kar payı dağıtılmaması söz konusu olur.
4. Şirket fırsatlarının başka yapılara aktarılması
Şirkete ait ticari fırsatların, yönetici ortağın kontrolündeki başka şirketlere yönlendirilmesi suretiyle şirket gelir yaratma kapasitesi zayıflatılabilir.
5. Muhasebe ve kayıt düzenine müdahale edilmesi
Şirketin gerçek mali durumunu gizlemek amacıyla muhasebe kayıtlarının eksik veya hatalı tutulması, belgelerin saklanması ya da denetim süreçlerinden kaçınılması söz konusu olabilir.
6. Yönetim yetkisinin şirket aleyhine kullanılması
Şirket adına ekonomik açıdan olumsuz sonuç doğurabilecek sözleşmeler yapılması, gereksiz borçlanmaya gidilmesi veya şirket varlıklarının teminat altına sokulması gibi işlemler gerçekleştirilebilir.
7. Diğer ortakların bilgi ve yönetime erişiminin kısıtlanması
Genel kurul süreçlerinin işletilmemesi, finansal bilgilere erişimin engellenmesi veya kar dağıtımının yapılmaması suretiyle diğer ortaklar sistematik olarak dışlanabilir.
8. Personel ve SGK üzerinden suistimaller
Fiilen çalışmayan kişilerin çalışan gibi gösterilmesi veya şirket kaynaklarının bu yolla kullanılması da karşılaşılan bir diğer risk alanıdır.
9. Banka ve nakit hareketlerinin şeffaf olmaması
Şirket tahsilatlarının kayıt dışı bırakılması veya şirket kaynaklarının şahsi hesaplara yönlendirilmesi gibi işlemler söz konusu olabilir.
10. Şirketin bilinçli şekilde zarara sürüklenmesi
En ağır senaryoda, şirket varlıklarının önceden azaltılması ve borçların artırılması suretiyle şirketin faaliyetlerinin sürdürülemez hale getirilmesi söz konusu olabilir.
Genel değerlendirme
Bu tür durumlarda davranışlar genellikle üç temel amaca yönelmektedir:
- Şirket varlıklarının azaltılması
- Şirketin olduğundan daha zayıf gösterilmesi
- Diğer ortakların süreçlerden dışlanması
Bu nedenle, durumun sağlıklı şekilde değerlendirilebilmesi için şirketin özellikle banka hareketleri, muhasebe kayıtları, ilişkili taraf işlemleri ve SGK verileri birlikte analiz edilmelidir.