Bir işletmenin kâr etmesi, faaliyetlerini sürdürebilmesi için yeterli midir? Önceki yazımızda da belirttiğimiz gibi, kârlılık ile nakit yaratma kapasitesi birbirinden farklı finansal gerçekliklerdir. Gelir tablosunda önemli tutarda dönem kârı açıklayan bir şirket, aynı dönemde ciddi bir nakit sıkıntısı yaşayabilir.
Bu çelişkinin nedenlerini anlayabilmek için yalnızca bilanço ve gelir tablosuna bakmak yeterli değildir. İşletmenin nakdi nereden elde ettiğini, hangi faaliyetlerde kullandığını ve dönem sonunda nakit varlığında meydana gelen değişimin nedenlerini ortaya koyan Nakit Akış Tablosunun da incelenmesi gerekir.
Nakit Akış Tablosu, işletmenin finansal durumunu değerlendirmede en önemli araçlardan biridir. Çünkü bu tablo, muhasebe kayıtlarına göre oluşan kârlılığın gerçek nakit hareketleriyle ne ölçüde desteklendiğini gösterir.
1. Kâr ile nakit arasındaki farkı Nakit Akış Tablosu açıklar
Muhasebede gelir ve giderlerin tahakkuk esasına göre kaydedilmesi, bir işlemin gelir tablosuna yansıması ile nakit giriş veya çıkışının gerçekleşmesi arasında zaman farkı doğurur.
Örneğin bir işletmenin yıl içerisinde 20 milyon TL tutarında vadeli satış yaptığını ve bu satışlardan 4 milyon TL kâr elde ettiğini düşünelim.
Ancak yıl sonunda satış bedellerinin önemli bir kısmı henüz tahsil edilmemiş olsun. İşletme gelir tablosunda 4 milyon TL kâr göstermesine rağmen bu kârın tamamını nakit olarak elde etmemiştir.
Benzer şekilde:
-
Stokların artması işletmenin nakdini bağlayabilir.
-
Ticari alacakların yükselmesi tahsilat ihtiyacını artırabilir.
-
Ticari borçların azalması nakit çıkışına neden olabilir.
-
Vergi ve diğer yükümlülüklerin ödenmesi işletmenin kullanılabilir nakdini azaltabilir.
-
Yatırım harcamaları, dönem kârını doğrudan aynı tutarda azaltmadan önemli nakit çıkışları yaratabilir.
Dolayısıyla gelir tablosunda görülen kârın nakit karşılığını değerlendirmek için Nakit Akış Tablosuna ihtiyaç vardır.
2. Nakit Akış Tablosu üç temel faaliyet alanını gösterir
Nakit Akış Tablosu, işletmenin nakit hareketlerini üç ana faaliyet grubu altında inceler.
A) İşletme faaliyetlerinden kaynaklanan nakit akışları
Bu bölüm, işletmenin esas faaliyetlerinden ne ölçüde nakit üretebildiğini gösterir.
Müşterilerden tahsilatlar, tedarikçilere yapılan ödemeler, çalışanlara yapılan ödemeler ve işletme faaliyetleriyle ilgili diğer nakit hareketleri bu kapsamda değerlendirilir.
Özellikle dolaylı yöntemde dönem kârı veya zararı üzerinden hareket edilerek nakit dışı gelir ve giderler ile işletme sermayesindeki değişiklikler dikkate alınır.
Örneğin:
-
Dönem kârına amortisman giderleri eklenir.
-
Ticari alacaklardaki artışlar nakit akışından düşülür.
-
Stoklardaki artışlar nakit akışını azaltır.
-
Ticari borçlardaki artışlar nakit akışını artırır.
-
Nakit olarak ödenen vergi ve faiz gibi kalemler ilgili standart hükümlerine göre sınıflandırılır.
Bu bölümün en önemli göstergesi, işletmenin esas faaliyetlerinden pozitif nakit yaratıp yaratamadığıdır.
Bir şirketin sürekli kâr etmesine rağmen faaliyetlerinden negatif nakit akışı yaratması, üzerinde önemle durulması gereken bir finansal risk işaretidir.
B) Yatırım faaliyetlerinden kaynaklanan nakit akışları
Bu bölüm, işletmenin gelecekte gelir elde etmek amacıyla yaptığı yatırımların nakit üzerindeki etkisini ortaya koyar.
Maddi duran varlık alımları, makine ve teçhizat yatırımları, maddi olmayan duran varlık yatırımları ve finansal yatırımlara ilişkin nakit hareketleri bu bölümde değerlendirilir.
Örneğin bir işletme üretim kapasitesini artırmak amacıyla 15 milyon TL tutarında makine yatırımı yapmış olabilir.
Bu yatırım, uzun vadede işletmenin üretim ve kârlılık kapasitesini artırabilir. Ancak kısa vadede önemli bir nakit çıkışına neden olur.
Dolayısıyla yatırım faaliyetlerinden kaynaklanan negatif nakit akışı her zaman olumsuz bir durum değildir. Önemli olan yatırımın hangi kaynaklarla finanse edildiği ve gelecekte ne ölçüde nakit yaratmasının beklendiğidir.
C) Finansman faaliyetlerinden kaynaklanan nakit akışları
Finansman faaliyetleri, işletmenin öz kaynak ve yabancı kaynak yapısındaki değişikliklerin nakit etkisini gösterir.
Kredi kullanılması, kredi anapara geri ödemeleri, sermaye artırımları ve temettü ödemeleri bu bölümde değerlendirilir.
İşletme faaliyetlerinden yeterli nakit yaratamayan bir şirket, faaliyetlerini sürdürmek için sürekli kredi kullanmak zorunda kalabilir.
Bu durum kısa vadede nakit ihtiyacını karşılıyor gibi görünse de uzun vadede faiz ve finansman giderlerinin artmasına, borçluluk oranlarının yükselmesine ve finansal kırılganlığın büyümesine neden olabilir.
Bu nedenle finansman faaliyetlerinden sağlanan nakdin, işletme faaliyetlerinden yaratılan nakdin yerine geçip geçmediği mutlaka analiz edilmelidir.
3. Nakit Akış Tablosu hangi finansal riskleri ortaya çıkarır?
Nakit Akış Tablosu yalnızca dönem içerisinde gerçekleşen nakit giriş ve çıkışlarını gösteren bir rapor değildir. Doğru analiz edildiğinde işletmenin gelecekte karşılaşabileceği finansal riskler hakkında da önemli bilgiler verir.
Özellikle aşağıdaki göstergeler birlikte değerlendirilmelidir:
Faaliyetlerden nakit akışı / Net dönem kârı: Açıklanan kârın ne ölçüde nakde dönüştüğünü gösterir. Uzun süre boyunca kârın nakit akışıyla desteklenmemesi, kâr kalitesi açısından incelenmesi gereken bir durumdur.
İşletme sermayesi değişimi: Ticari alacak, stok ve ticari borçlardaki değişimlerin nakit üzerindeki etkisini ortaya koyar.
Yatırım harcamaları / Faaliyetlerden nakit akışı: İşletmenin yatırımlarını kendi faaliyetlerinden yarattığı nakitle karşılayıp karşılayamadığını değerlendirmeye yardımcı olur.
Serbest nakit akışı: İşletmenin faaliyetlerinden yarattığı nakitten gerekli yatırım harcamaları düşüldükten sonra kalan tutarı gösterir. Kullanılan hesaplama yaklaşımı ve yatırım harcamalarının kapsamı açıkça belirlenmelidir.
Finansman nakit akışları: İşletmenin faaliyetlerini ne ölçüde dış finansman kaynaklarıyla sürdürdüğünü gösterir.
Bu göstergeler, bilanço ve gelir tablosundaki bilgilerle birlikte değerlendirildiğinde işletmenin finansal sürdürülebilirliği hakkında çok daha kapsamlı bir değerlendirme yapılabilir.
4. Bağımsız denetimde Nakit Akış Tablosunun önemi
Nakit Akış Tablosu, bağımsız denetim çalışmalarında da önemli bir yere sahiptir.
Denetçinin yalnızca bilanço ve gelir tablosundaki rakamların doğruluğunu incelemesi yeterli değildir. Bu rakamların işletmenin nakit yaratma kapasitesiyle tutarlı olup olmadığının da değerlendirilmesi gerekir.
Örneğin:
-
Satışlar önemli ölçüde artarken ticari alacakların daha hızlı büyümesi,
-
Dönem kârı yükselirken faaliyet nakit akışının sürekli negatif olması,
-
Stokların satışlardan daha hızlı artması,
-
Finansman giderlerinin faaliyetlerden elde edilen nakdi aşındırması,
-
Kısa vadeli borçların uzun vadeli yatırımların finansmanında kullanılması,
denetçinin dikkat etmesi gereken hususlardır.
Bu tür göstergeler, risk değerlendirmesi, analitik inceleme prosedürleri, işletmenin sürekliliği değerlendirmesi ve finansal tablo kalemlerinin denetimi açısından önem taşır.
Özellikle BDS 315 kapsamında finansal tablo düzeyinde ve işlem sınıfları, hesap bakiyeleri ve açıklamalar düzeyinde risklerin belirlenmesi; BDS 330 kapsamında ise belirlenen risklere karşı uygun denetim prosedürlerinin tasarlanması gerekir.
Nakit Akış Tablosu bu süreçte denetçiye, finansal tabloların farklı bölümleri arasındaki ilişkileri değerlendirme imkânı sağlar.
5. Nakit Akış Tablosunu oluşturmak için ayrıca Excel çalışması yapmak zorunda mıyız?
İşte burada dijital denetim sistemlerinin sağladığı kolaylık önem kazanıyor.
Uygulamada birçok işletmenin bilanço, gelir tablosu ve Mizan verileri mevcut olmasına rağmen Nakit Akış Tablosu ayrıca Excel tabloları hazırlanarak oluşturulmaya çalışılmaktadır.
Bu yaklaşım hem zaman kaybına hem de manuel işlem hatalarına neden olabilir. Ayrıca farklı dönemlere ait verilerin ayrı ayrı Excel dosyalarında tutulması, hesaplamaların kontrolünü ve denetim izinin sürdürülmesini zorlaştırabilir.
Oysa Nakit Akış Tablosunun oluşturulmasında ihtiyaç duyulan temel muhasebe verileri, işletmenin finansal tablolarında ve hesap hareketlerinde zaten bulunmaktadır.
Özellikle karşılaştırmalı dönem bilançoları, gelir tablosu ve ayrıntılı Mizan verileri birlikte değerlendirildiğinde nakit hareketlerinin önemli bir bölümü hesaplanabilir ve sınıflandırılabilir.
Burada önemli olan, finansal tablo kalemleri arasındaki değişimlerin doğru analiz edilmesi, nakit dışı işlemlerin ayıklanması ve ilgili muhasebe standartlarına uygun sınıflandırmanın yapılmasıdır.
6. YMMNet Bağımsız Denetim Programı ile Nakit Akış Tablosuna kolay erişim
YMMNet Bağımsız Denetim Programı, Bağımsız Denetim çalışmalarında finansal verilerin tek bir sistem içerisinde değerlendirilmesini ve denetim dosyasıyla ilişkilendirilmesini amaçlayan dijital bir denetim çözümüdür.
Programın finansal tablolar üzerinden Nakit Akış Tablosu oluşturma imkânı, bu açıdan önemli bir kolaylık sağlamaktadır.
İşletmenin finansal tabloları ve ilgili muhasebe verileri sisteme aktarıldığında, Nakit Akış Tablosu için gerekli hesaplamalar ayrıca baştan sona manuel Excel çalışmasıyla oluşturulmak zorunda kalmadan program üzerinden elde edilebilir.
Böylece denetçi:
-
Dönem kârının nakit yaratma kapasitesini değerlendirebilir.
-
İşletme faaliyetlerinden sağlanan nakit akışını inceleyebilir.
-
Yatırım faaliyetlerinin nakit üzerindeki etkisini görebilir.
-
Finansman faaliyetlerinden kaynaklanan nakit giriş ve çıkışlarını değerlendirebilir.
-
Nakit hareketleri ile bilanço ve gelir tablosu arasındaki ilişkileri inceleyebilir.
-
Finansal analiz sonuçlarını denetim çalışmalarında kullanabilir.
Burada özellikle vurgulanması gereken nokta, Nakit Akış Tablosunun yalnızca hazırlanmasının değil, elde edilen sonuçların denetim prosedürleriyle ilişkilendirilmesinin de önemli olduğudur.
Programın sağladığı dijital ortam, finansal tabloların analizini denetim sürecinin doğal bir parçası haline getirmeye yardımcı olur.
Elbette otomatik hesaplama, denetçinin mesleki muhakemesinin yerini almaz. Özellikle nakit dışı işlemler, kur farkları, karşılıklar, duran varlık hareketleri, faiz ve vergi sınıflandırmaları gibi konularda gerekli kontrollerin yapılması ve kullanılan verilerin doğrulanması gerekir.
Bu nedenle dijital sistemlerin asıl katkısı, denetçinin zamanını manuel hesaplamalar yerine analiz, risk değerlendirmesi ve mesleki muhakemeye ayırabilmesini sağlamasıdır.
YMMNet Bağımsız Denetim Programı hakkında ayrıntılı bilgiye YMMNet Bağımsız Denetim Programı sayfasından ulaşabilirsiniz.
Ayrıca YMM.NET üzerinden Bağımsız Denetim, finansal raporlama ve diğer mesleki uygulamalara ilişkin çözümler incelenebilir.
7. Sonuç: Kârı görmek yetmez, nakdin nereden geldiğini de bilmek gerekir
Bir şirketin finansal başarısını yalnızca gelir tablosundaki dönem kârına bakarak değerlendirmek, işletmenin gerçek finansal durumunu anlamak için yeterli değildir.
Kârlılık, işletmenin faaliyet sonuçlarını gösterirken Nakit Akış Tablosu bu faaliyetlerin nakit yaratma kapasitesini ortaya koyar.
Bir şirketin satışlarını artırması, kâr elde etmesi ve büyümesi elbette önemlidir. Ancak bu büyümenin tahsilatlarla desteklenmesi, yatırımların finanse edilebilmesi, borçların zamanında ödenebilmesi ve vergi yükümlülüklerinin karşılanabilmesi gerekir.
Mali müşavirler, YMM'ler ve bağımsız denetçiler açısından da bu tabloya gereken önemin verilmesi artık bir tercih değil, sağlıklı finansal analiz ve denetim çalışmalarının gereğidir.
Üstelik günümüzde bu analizleri gerçekleştirmek için her defasında çok sayıda Excel dosyası hazırlamak zorunda değiliz. YMMNet Bağımsız Denetim Programı gibi dijital çözümler sayesinde mevcut finansal tablolardan hareketle Nakit Akış Tablosuna ulaşmak, finansal analiz çalışmalarını hızlandırmak ve denetim sürecine daha sistematik bir yapı kazandırmak mümkündür.
Unutmayalım: Gelir tablosu şirketin ne kadar kazandığını, Nakit Akış Tablosu ise kazandığı paranın işletmenin kasasına ne ölçüde yansıdığını gösterir. Gerçek finansal güç, bu iki tablonun birlikte değerlendirilmesiyle anlaşılır.