Dış ticaret işlemlerinde bir malın Türkiye Gümrük Bölgesi dışına çıkarılması her zaman kesin bir satışın gerçekleştiği anlamına gelmez.
Bir işletme;
- yurt dışındaki fuar ve sergilere katılmak,
- makine veya ekipmanı yurt dışında geçici olarak kullanmak,
- tamir, bakım veya işleme yaptırmak,
- yurt dışındaki bir şantiyede geçici olarak kullanmak,
- numune veya teşhir amacıyla mal göndermek,
- belirli bir işin gerçekleştirilmesi amacıyla makine ve teçhizatını yurt dışına çıkarmak
gibi nedenlerle sahip olduğu malları geçici olarak Türkiye dışına gönderebilir.
Bu işlemler uygulamada genel olarak geçici ihracat olarak ifade edilmekle birlikte, gümrük mevzuatı bakımından işlemin niteliğine göre farklı rejim ve usuller söz konusu olabilir.
Konunun muhasebe açısından en önemli özelliği ise şudur:
Bir malın geçici olarak yurt dışına çıkarılması, tek başına malın işletmenin stoklarından veya aktifinden çıktığı anlamına gelmez.
Dolayısıyla geçici ihracat işlemlerinde sadece 940-941 gibi nazım hesapların kullanılması ve 153 Ticari Mallar hesabının azaltılması, işlemin niteliğine göre hatalı sonuçlara yol açabilir.
Bu makalede geçici ihracatın gümrük, KDV, fatura, stok, muhasebe ve denetim boyutları birlikte ele alınmaktadır.
1. Geçici İhracat Nedir?
Geçici ihracatın temel özelliği, Türkiye'de serbest dolaşımda bulunan bir eşyanın belirli bir amaçla yurt dışına çıkarılması ancak işlemin başlangıcında malın kesin olarak elden çıkarılmasının amaçlanmamasıdır.
Örneğin bir şirketin 400.000 TL maliyetli makinesini Almanya'daki bir fuarda üç ay süreyle sergilemek amacıyla göndermesi halinde, makinenin Almanya'ya gitmiş olması onun Türkiye'deki işletmenin aktifinden çıktığı anlamına gelmez.
Benzer şekilde, işletmenin kendi mülkiyetindeki bir makineyi yurt dışında gerçekleştirdiği proje kapsamında geçici olarak kullanması da doğrudan bir satış işlemi değildir.
Burada kritik soru:
Malın mülkiyeti veya ekonomik sahipliği başka bir kişiye devredilmiş midir?
Eğer cevap hayır ise, sırf mal Türkiye sınırları dışına çıktı diye 601 Yurtdışı Satışlar hesabının kullanılması doğru bir muhasebe sonucu doğurmaz.
2. Geçici İhracat ile Kati İhracat Aynı Şey Değildir
Kati ihracatta temel olarak bir ihracat tesliminden söz edilir.
KDV Kanunu'nun 11/1-a maddesi kapsamında ihracat teslimleri KDV'den istisnadır. Ancak KDV bakımından ihracat tesliminin oluşabilmesi için Kanunun 12. maddesindeki şartların değerlendirilmesi gerekir.
GİB özelge uygulamasında da Türkiye'den yurt dışına gönderilen bir malın her durumda ihracat teslimi olarak kabul edilmediği görülmektedir. Örneğin, yurt dışında kullanılmak ve daha sonra Türkiye'ye getirilmek üzere geçici olarak gönderilen mallar bakımından ihracat istisnasının uygulanamayacağı yönünde özelge bulunmaktadır.
Bu nedenle:
Türkiye'den çıktı + GÇB düzenlendi = otomatik olarak KDV'li/KDV'siz ihracat satışı gerçekleşti
şeklinde bir muhasebe yaklaşımı doğru değildir.
3. Geçici İhracatta En Önemli Muhasebe Sorunu: Stok Ne Olacak?
Geçici ihracat uygulamasında en fazla tartışılması gereken konulardan biri budur.
Örneğin işletmenin 153 Ticari Mallar hesabında 600.000 TL maliyetle kayıtlı bulunan bir mal, Fransa'daki fuarda sergilenmek üzere geçici olarak yurt dışına gönderilmiş olsun.
Malın mülkiyeti işletmede kalmaktadır.
Bu durumda işletmenin:
600.000 TL tutarındaki stok varlığı ortadan kalkmış değildir.
Sadece malın bulunduğu yer değişmiştir.
Bu nedenle:
153 Ticari Mallar hesabının tamamen kapatılarak malın yalnızca nazım hesaplarda izlenmesi genel muhasebe mantığı açısından isabetli değildir.
TMS 2 Stoklar Standardının temel yaklaşımında da stoklar işletmenin varlıkları olarak muhasebeleştirilmekte ve stok maliyetlerinin belirlenmesi ile finansal tablolarda izlenmesi düzenlenmektedir.
Dolayısıyla geçici ihracatın muhasebeleştirilmesinde stokun finansal tablolardaki varlığının korunması gerekir.
4. Önerilen Muhasebe Yöntemi: 153 Alt Hesap Kullanılması
Geçici ihracata konu ticari malların 153 Ticari Mallar hesabı altında ayrı bir alt hesapta takip edilmesi uygulama açısından oldukça sağlıklı bir yöntemdir.
Örneğin:
153.01 Ticari Mallar
altında:
- 153.01.001 Türkiye Depodaki Mallar
- 153.01.002 Geçici İhracattaki Mallar
- 153.01.003 Fuar ve Sergideki Mallar
- 153.01.004 Yurt Dışında Tamirdeki Mallar
şeklinde alt hesaplar oluşturulabilir.
Bu durumda 500.000 TL maliyetli malın fuara gönderilmesi sırasında:
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 153.01.002 Geçici İhracattaki Ticari Mallar | 500.000 | |
| 153.01.001 Türkiye Depodaki Ticari Mallar | 500.000 |
kaydı yapılabilir.
Bu kayıt sonucunda:
- toplam 153 bakiyesi değişmez,
- stok bilançoda kalmaya devam eder,
- malın Türkiye'deki depoda bulunmadığı anlaşılır,
- geçici ihracat konusu mallar ayrıca takip edilir.
Bu yaklaşım, özellikle çok sayıda geçici ihracat işlemi yapan işletmeler açısından önemlidir.
5. Nazım Hesaplar Kullanılabilir mi?
Evet.
Ancak nazım hesapların stok hesabının yerine geçirilmesi ile nazım hesapların kontrol amacıyla kullanılması birbirinden ayrılmalıdır.
Örneğin işletme:
153.01.002 Geçici İhracattaki Mallar
hesabında malın maliyetini takip ederken, ayrıca:
- GÇB numarası,
- tescil tarihi,
- eşyanın tanımı,
- seri numarası,
- miktarı,
- gümrük kıymeti,
- geçici ihracat amacı,
- yurt dışındaki bulunduğu yer,
- geri dönüş tarihi,
- rejim kodu,
- kapanış tarihi
gibi bilgileri yardımcı sistemde veya nazım hesaplarda takip edebilir.
Örneğin:
| Hesap | Borç | Alacak |
| 940 Geçici İhracattaki Mallar | 600.000 | |
| 941 Geçici İhracattaki Mallar Karşılığı | 600.000 |
Burada 940/941 kayıtlarının amacı gümrük ve ayniyat takibi olabilir.
Fakat bu kayıtların, işletmenin bilançosunda yer alan 153 stok hesabının yerine geçmesi doğru bir yaklaşım değildir.
6. Stok Maliyeti ile Gümrük Kıymeti Birbirine Karıştırılmamalıdır
Geçici ihracat muhasebesinde özellikle dikkat edilmesi gereken başka bir konu da gümrük kıymeti ile muhasebe maliyetinin aynı kavram olmadığıdır.
Örneğin:
- Malın muhasebe maliyeti: 350.000 TL
- Gümrük beyannamesindeki kıymet: 550.000 TL
olabilir.
Bu durumda 153 hesabındaki stokun değeri otomatik olarak 550.000 TL'ye yükseltilmez.
Muhasebe açısından stokun izlenmesinde esas alınan değer ile gümrük işlemlerinde beyan edilen kıymetin amacı farklıdır.
Bu nedenle geçici ihracat programında ideal olarak iki ayrı alan tutulmalıdır:
Muhasebe maliyeti: 350.000 TL
Gümrük kıymeti: 550.000 TL
Bu ayrım, daha sonra yapılacak denetimlerde son derece önemlidir.
7. Geçici İhracatta Fatura Düzenlenmesi
Geçici ihracatta belge düzeni, işlemin amacına ve uygulanan gümrük rejimine göre değerlendirilmelidir.
Özellikle gümrük işlemlerinde eşyanın tanımı, miktarı, kıymeti ve ayniyatının belirlenmesine yarayan belgelerin doğru hazırlanması gerekir.
Ancak burada önemli bir muhasebe ilkesi bulunmaktadır:
Gümrük işlemi için bir kıymet gösterilmesi, işletmenin aynı tutarda bir satış hasılatı elde ettiği anlamına gelmez.
Örneğin fuar amacıyla gönderilen malın gümrük kıymetinin 700.000 TL olarak gösterilmesi, işletmenin 700.000 TL tutarında 601 Yurtdışı Satışlar geliri elde ettiği anlamına gelmez.
Bu nedenle belgelerde yer alan gümrük kıymeti, satış bedeli ve muhasebe maliyeti birbirinden ayrılmalıdır.
8. Geçici İhracatta KDV Uygulaması
Geçici ihracatın KDV açısından değerlendirilmesinde temel soru:
Gerçek anlamda bir teslim gerçekleşmiş midir?
KDV Kanunu'nun 11/1-a maddesi ihracat teslimlerini istisna kapsamına almakta, 12. madde ise bir teslimin ihracat teslimi sayılabilmesi için gerekli şartları düzenlemektedir.
Dolayısıyla yalnızca malın Türkiye Gümrük Bölgesi dışına çıkarılmış olması, her olayda KDV bakımından ihracat teslimi sonucunu doğurmaz.
GİB'in özelge uygulamasında da geçici olarak yurt dışına çıkarılıp daha sonra Türkiye'ye getirilmesi öngörülen malların ihracat istisnasından yararlanamayacağı yönünde değerlendirmeler bulunmaktadır.
Bu nedenle gerçek bir satış bulunmayan geçici ihracat işleminin, sırf GÇB düzenlenmiş olması nedeniyle KDV beyannamesinde ihracat teslimi olarak gösterilmesi doğru değildir.
9. 301 Koduna Otomatik Olarak Yazılmamalıdır
KDV beyannamesindeki ihracat işlemlerinin değerlendirilmesinde GÇB ile muhasebe kaydı arasında bağlantı kurulması gerekir.
Bir işletmenin geçici ihracatlarının otomatik olarak:
301 – Mal İhracatı
satırına aktarılması risklidir.
Öncelikle şu sorular cevaplanmalıdır:
- Malın mülkiyeti devredildi mi?
- Yurt dışında müşteri oluştu mu?
- Satış sözleşmesi mevcut mu?
- Satış bedeli oluştu mu?
- Gümrük işlemi kati ihracata mı ilişkin?
- Eşyanın Türkiye'ye geri dönmesi öngörülüyor mu?
- İşlem bir hariçte işleme faaliyeti kapsamında mı?
- İşlem fuar/sergi/numune amacı taşıyor mu?
Bu ayrım yapılmadan GÇB'lerin KDV beyannamesine aktarılması özellikle otomasyon sistemlerinde önemli bir hata kaynağıdır.
10. Geçici İhracat ile Hariçte İşleme Rejimi Ayrılmalıdır
Geçici ihracat kavramı ile hariçte işleme rejimi aynı şey değildir.
KDV Genel Uygulama Tebliği, hariçte işleme rejimini Gümrük Kanunu'nun 135 ve devamı maddeleri çerçevesinde, serbest dolaşımdaki eşyanın hariçte işleme faaliyetlerine tabi tutulmak üzere Türkiye Gümrük Bölgesi dışına geçici olarak ihraç edilmesi ve işlem görmüş ürünlerin yeniden ithal edilmesi esasına dayanan bir rejim olarak açıklamaktadır.
Örneğin bir makinenin:
Almanya'ya tamir amacıyla gönderilmesi
ile
Almanya'daki fuarda sergilenmek üzere gönderilmesi
aynı gümrük ve vergi sonuçlarını doğurmayabilir.
Bu nedenle muhasebe programlarında işlem türünün ayrıca tanımlanması gerekir.
11. Tamir ve Bakım Amacıyla Geçici İhracat
Özellikle makine, elektronik cihaz, motor, kalıp ve teknik ekipmanlarda yurt dışına tamir amacıyla gönderim yapılabilir.
Burada üç ayrı değer ortaya çıkabilir:
1. Eşyanın mevcut muhasebe değeri
2. Gümrükte beyan edilen eşya kıymeti
3. Yurt dışında gerçekleştirilen tamir/işçilik bedeli
Bu üç tutarın birbirine karıştırılmaması gerekir.
Hariçte işleme rejimi kapsamında işlem görmüş ürünün Türkiye'ye yeniden girişinde KDV bakımından ayrıca değerlendirme yapılması gerekir. KDV Genel Uygulama Tebliği, geri gelen eşyanın dışarıda bir işleme tabi tutulması veya asli kısmına ilave yapılması halinde eşyanın kazandığı değerin KDV'ye tabi olabileceğini belirtmektedir.
Dolayısıyla:
"Geçici çıktı, geri geldi, hiçbir vergi sonucu yoktur."
şeklindeki genel bir yaklaşım da doğru değildir.
İşlemin hangi rejim kapsamında yapıldığı ve yurt dışında eşya üzerinde ne tür bir işlem gerçekleştirildiği incelenmelidir.
12. Fuar ve Sergi Amaçlı Geçici İhracat
Fuar işlemleri geçici ihracatın en tipik örneklerindendir.
Örneğin:
XYZ A.Ş., maliyeti 400.000 TL olan bir makineyi İtalya'daki fuarda sergilemek üzere yurt dışına göndermiştir.
İşlem sırasında:
Muhasebe maliyeti: 400.000 TL
Gümrük kıymeti: 650.000 TL
olabilir.
Bu durumda 153 hesabında:
153.01.002 Geçici İhracattaki Mallar = 400.000 TL
olarak takip yapılması mümkündür.
Ayrıca gümrük takibi için:
940/941 = 650.000 TL
üzerinden yardımcı takip yapılabilir.
Böylece iki farklı bilgi birbirine karıştırılmamış olur.
13. Mal Türkiye'ye Geri Gelirse
Fuar sonrasında malın Türkiye'ye aynen geri gelmesi halinde satış hasılatı oluşmaz.
153 alt hesapları arasında ters kayıt yapılabilir:
| Hesap | Borç | Alacak |
| 153.01.001 Türkiye Depodaki Ticari Mallar | 400.000 | |
| 153.01.002 Geçici İhracattaki Ticari Mallar | 400.000 |
Nazım hesap kullanılmışsa ayrıca:
| Hesap | Borç | Alacak |
| 941 Geçici İhracattaki Mallar Karşılığı | 650.000 | |
| 940 Geçici İhracattaki Mallar | 650.000 |
şeklinde takip kapatılabilir.
Burada 601 Yurtdışı Satışlar veya 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti kullanılmaz.
Çünkü ortada satış yoktur.
14. Mal Yurt Dışında Satılırsa Ne Olur?
İşlem başlangıçta geçici ihracat olarak gerçekleştirilmiş ancak daha sonra malın yurt dışında satılmasına karar verilmişse, artık işlemin niteliği değişir.
Bu aşamada gümrük işlemlerinin de ilgili mevzuata uygun şekilde kesin ihracata dönüşmesi veya gerekli gümrük işlemlerinin tamamlanması gerekir.
Muhasebe açısından ise gerçek satış oluştuğunda:
120 Alıcılar
ve
601 Yurtdışı Satışlar
hesapları devreye girer.
Örneğin:
Satış bedeli: 700.000 TL
Malın maliyeti: 400.000 TL
ise:
Satış kaydı
| Hesap | Borç | Alacak |
| 120 Alıcılar | 700.000 | |
| 601 Yurtdışı Satışlar | 700.000 |
Maliyet kaydı
| Hesap | Borç | Alacak |
| 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti | 400.000 | |
| 153.01.002 Geçici İhracattaki Mallar | 400.000 |
Böylece malın maliyeti stoklardan çıkarılır ve gerçek satış hasılatı gelir tablosuna yansıtılır.
15. Geçici İhracatın Süresi Konusunda Dikkat
Geçici ihracat işlemlerinde "her geçici ihracat üç yıl içinde geri getirilir" şeklinde genel bir kural üzerinden hareket edilmemelidir.
Gümrük işleminin hangi rejim veya usul kapsamında yapıldığı, beyannamenin niteliği ve ilgili mevzuat hükümleri dikkate alınmalıdır.
Örneğin Ticaret Bakanlığı, geri gelen eşya bakımından Türkiye'den ihraç edilen serbest dolaşımdaki eşyanın üç yıl içerisinde geri gelmesi halinde belirli şartlarla ithalat vergilerinden muaf olarak yeniden serbest dolaşıma girebilmesine ilişkin açıklama yapmaktadır.
Bu durum, bütün geçici ihracat işlemlerinin otomatik olarak üç yıllık süreye tabi olduğu şeklinde yorumlanmamalıdır.
Bu nedenle işletmelerin her işlem için:
- GÇB tarihi,
- işlem türü,
- rejim,
- izin tarihi,
- taahhüt süresi,
- geri getirme tarihi,
- varsa ek süre,
- kapanış tarihi
alanlarını ayrı ayrı takip etmesi gerekir.
16. Geçici İhracatlarda Kur Farkı Var mı?
Burada önemli bir muhasebe ayrımı vardır.
Gerçek bir satış ve dövizli alacak oluşmadığı sürece yalnızca malın geçici olarak yurt dışına gönderilmesi nedeniyle:
120 Alıcılar
hesabı oluşmaz.
Dolayısıyla ortada döviz cinsinden bir ticari alacak bulunmadığı için satış alacağının dönem sonu kur değerlemesi gibi bir işlem de söz konusu değildir.
Ancak geçici ihracattan sonra gerçek satış gerçekleşmiş ve dövizli alacak doğmuşsa, bundan sonraki süreçte dövizli alacağın değerlemesine ilişkin genel hükümler uygulanır.
17. Makine ve Teçhizat Açısından Özel Durum
Geçici ihracat sadece stoklarla sınırlı değildir.
İşletmenin kendi aktifinde bulunan:
- makineler,
- cihazlar,
- üretim ekipmanları,
- taşıtlar,
- kalıplar,
- teknik teçhizat
da geçici olarak yurt dışına çıkarılabilir.
Bu durumda söz konusu varlıklar 153 Ticari Mallar hesabında değil, ilgili maddi duran varlık hesabında izlenmeye devam eder.
Örneğin:
253 Tesis, Makine ve Cihazlar
hesabında kayıtlı bir makine yurt dışına geçici olarak gönderildiğinde, yalnızca fiziksel konumu değişmektedir.
Bu nedenle makinenin aktiften çıkarılması veya satış kaydının yapılması söz konusu değildir.
Kurumlar Vergisi Genel Tebliği'nde de yurt dışındaki inşaat işleri nedeniyle geçici olarak ihraç edilen makine ve teçhizatın Türkiye'ye geri getirilmesine ilişkin amortisman uygulamasına ayrıca değinilmektedir.
Bu nedenle geçici ihracatın muhasebe modeli yalnızca:
153 Ticari Mallar
üzerinden değil;
15 Stoklar + 25 Maddi Duran Varlıklar + diğer ilgili aktif hesapları
kapsayacak şekilde tasarlanmalıdır.
18. Geçici İhracatta Denetim Açısından Kontroller
Geçici ihracat işlemleri YMM ve bağımsız denetim açısından önemli bir kontrol alanıdır.
Denetçinin veya YMM'nin aşağıdaki eşleştirmeleri yapması yararlı olacaktır:
Gümrük – Muhasebe Kontrolü
GÇB → 153/25 hesabı
eşleştirilmelidir.
GÇB – Geri Dönüş Kontrolü
Geçici çıkan her eşya için:
Çıkış tarihi → geri geliş tarihi
kontrol edilmelidir.
Gümrük Kıymeti – Muhasebe Maliyeti Kontrolü
Gümrük kıymeti ile muhasebe maliyeti arasındaki fark araştırılmalıdır.
GÇB – KDV Beyannamesi Kontrolü
Geçici ihracat GÇB'sinin otomatik olarak 301 satırına aktarılıp aktarılmadığı kontrol edilmelidir.
GÇB – Satış Faturası Kontrolü
Geçici ihracat ile gerçek ihracat birbirinden ayrılmalıdır.
153 Kontrolü
Geçici ihracata gönderilen malların 153 hesabından tamamen çıkarılıp çıkarılmadığı incelenmelidir.
940/941 Kontrolü
Nazım hesaplarda açık kalan geçici ihracatların gümrük kayıtlarıyla eşleştirilmesi yapılmalıdır.
19. YMM Denetiminde Kullanılabilecek Örnek Kontroller
Geçici ihracat modülü için aşağıdaki otomatik kontroller oluşturulabilir:
Kural 1: GÇB'de geçici ihracat olduğu halde 153/25 hesaplarında ilgili varlık bulunuyor mu?
Kural 2: Geçici ihracat GÇB'si 301 KDV ihracat satırına aktarılmış mı?
Kural 3: Geçici ihracat olarak çıkan mal daha sonra satış hasılatına dönüşmüş mü?
Kural 4: 601 Yurtdışı Satışlar hesabında bulunan işlemin GÇB'si kati ihracat mı?
Kural 5: 153'ten çıkarılan mallar arasında geçici ihracat nedeniyle çıkarılanlar var mı?
Kural 6: Geçici ihracatın geri dönüş tarihi geçmiş mi?
Kural 7: GÇB kapanmış olmasına rağmen 153 geçici ihracat alt hesabında bakiye bulunuyor mu?
Kural 8: 153 geçici ihracat alt hesabında bakiye bulunmasına rağmen gümrük kaydı kapanmış mı?
Kural 9: Gümrük kıymeti ile muhasebe maliyeti arasındaki fark olağandışı mı?
Kural 10: Aynı seri numarasıyla birden fazla geçici ihracat bulunuyor mu?
Kural 11: Geçici ihracat konusu makine için 253 hesaplarında kayıt devam ediyor mu?
Kural 12: Geçici ihracat sonrası yapılan tamir faturası bulunuyor mu?
Kural 13: Tamir/işçilik bedeli ile yeniden ithalat kayıtları arasında uyumsuzluk var mı?
Kural 14: Geçici ihracat olarak çıkan mal için daha sonra 120 Alıcılar hesabında alacak oluşmuş mu?
Kural 15: 601 satış kaydı ile geçici ihracat GÇB'si arasında tarihsel ilişki kurulabiliyor mu?
Bu kontroller, GÇB + e-Defter + Mizan + KDV beyannamesi birlikte analiz edilmelidir.
20. Geçici İhracat İçin Önerilen Muhasebe Modeli
Uygulamada en sağlıklı modellerden biri şu şekilde kurulabilir:
Aşama 1 – Normal stok
153.01.001 Türkiye Depodaki Ticari Mallar
↓
Aşama 2 – Geçici ihracat
153.01.002 Geçici İhracattaki Ticari Mallar
940/941 yardımcı takip
↓
Aşama 3A – Türkiye'ye geri dönüş
153.01.001 Türkiye Depodaki Ticari Mallar
↓
Aşama 3B – Kati satış
120 Alıcılar
601 Yurtdışı Satışlar
621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti
↓
153.01.002 Geçici İhracattaki Ticari Mallar
hesabının kapatılması.
Bu yapı hem muhasebe hem de denetim açısından izlenebilirliği artırmaktadır.
21. Geçici İhracatın Finansal Tablolara Etkisi
Geçici ihracatın kendisi normal şartlarda:
- satış hasılatı yaratmaz,
- ticari alacak yaratmaz,
- satılan mal maliyeti oluşturmaz,
- dönem kârını doğrudan değiştirmez,
- stokun toplam değerini ortadan kaldırmaz.
Buna karşılık malın fiziksel olarak bulunduğu yer değişir.
Bu nedenle geçici ihracatın muhasebe mantığı:
"Varlık elden çıktı" değil, "varlığın işletme dışındaki fiziksel konumu değişti"
şeklinde kurulmalıdır.
Ancak yurt dışında gerçekleştirilen tamir, bakım, işleme, sigorta, taşıma ve benzeri hizmetlerin ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
22. En Sık Yapılan Muhasebe Hataları
Geçici ihracat işlemlerinde özellikle şu hatalara dikkat edilmelidir:
Hata 1: 153 hesabını tamamen kapatmak
Mal işletmenin mülkiyetinde olduğu halde stok hesabından çıkarılması finansal tabloların gerçeğe uygunluğunu bozabilir.
Hata 2: 940/941'i stok hesabının yerine kullanmak
Nazım hesaplar stok varlığının yerine geçmez.
Hata 3: Her geçici ihracatı 601'e kaydetmek
Gerçek satış yoksa hasılat oluşmaz.
Hata 4: Her GÇB'yi KDV ihracatı kabul etmek
Gümrük çıkışı ile KDV bakımından ihracat teslimi aynı kavram değildir.
Hata 5: Gümrük kıymetini stok maliyeti kabul etmek
Gümrük kıymeti ile muhasebe maliyeti farklı olabilir.
Hata 6: Geçici ihracat ile hariçte işleme rejimini karıştırmak
İşlemin gümrük rejimi ayrıca belirlenmelidir.
Hata 7: Üç yıllık süreyi bütün işlemlere uygulamak
Süre, işlem türü ve ilgili gümrük rejimine göre değerlendirilmelidir.
Hata 8: Geri dönüşleri takip etmemek
Geçici ihracatın en önemli kontrol noktalarından biri eşyanın süresi içinde ve doğru şekilde kapatılmasıdır.
23. Sonuç
Geçici ihracat işlemlerinde muhasebe uygulamasının temel prensibi, gümrük işlemi ile muhasebe işleminin aynı şey olmadığının kabul edilmesidir.
Bir eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesi dışına çıkması, işletmenin o eşya üzerindeki mülkiyetini veya ekonomik sahipliğini kendiliğinden sona erdirmez.
Bu nedenle ticari mallar açısından;
153 Ticari Mallar hesabının korunması ve geçici ihracattaki malların ayrı bir alt hesapta takip edilmesi
son derece güçlü bir muhasebe yaklaşımıdır.
Nazım hesaplar ise bu yapıyı tamamlayacak şekilde;
- GÇB takibi,
- ayniyat kontrolü,
- geçici ihracatın kapanışı,
- geri dönüş,
- süre takibi
amacıyla kullanılabilir.
Özellikle dijital denetim sistemlerinde ise ideal yapı:
GÇB + E-Defter + Mizan + KDV Beyannamesi + Stok Kartları + Fatura
verilerinin birlikte analiz edilmesidir.
Böyle bir sistem, sadece "geçici ihracat yapılmış mı?" sorusunu değil;
"Geçici ihracata çıkan mal hâlâ işletmenin stoklarında görünüyor mu, doğru alt hesapta mı, GÇB kapandı mı, Türkiye'ye geri geldi mi, satışa dönüştü mü, KDV beyannamesine yanlışlıkla ihracat olarak aktarıldı mı ve muhasebe maliyeti ile gümrük kıymeti arasında olağandışı fark var mı?"
sorularını da otomatik olarak cevaplayabilir.
Bu nedenle geçici ihracat, yalnızca bir dış ticaret işlemi değil; muhasebe, vergi ve gümrük verilerinin çapraz kontrol edilmesi gereken önemli bir denetim alanıdır.
Mevzuat açısından önemli not
Geçici ihracat, hariçte işleme, geri gelen eşya ve kesin ihracatın birbirinden ayrılması gerekir. Özellikle gümrük rejimi, süre ve kapanış şartları işlem bazında kontrol edilmelidir. Ticaret Bakanlığı'nın güncel gümrük açıklamaları ile KDV Genel Uygulama Tebliği birlikte değerlendirilmelidir.